Qərb ölkələrində son vaxtlar Ukraynaya verilən dəstəklə bağlı suallar indi daha sərt şəkildə səsləndirilir. İsrail-Fələstin münaqişəsi də medianın Rusiya-Ukrayna müharibəsinə marağını azaldıb. Bununla belə, məsələ ictimai gündəmdən düşsə də, hələ də aidiyyəti olan dövlətlərin təhlükəsizlik bürokratiyalarının gündəmindəki mühüm maddələrdən biridir. Bu mənada Ukraynadakı müharibənin gələcəyini təhlil etmək üçün həm yerlərdəki vəziyyətə, həm də Qərb ölkələrindəki siyasi mənzərəyə baxmaq lazımdır.
Döyüş əməliyyatları zonasında hərbi çıxılmaz vəziyyət
İlk növbədə Döyüş əməliyyatları zonasına baxanda, çıxılmaz vəziyyət olduğu söylənilə bilər. Rusiya 2022-ci ildə müharibənin əvvəlində qarşıya qoyulan məqsədlərdən çox uzaqdır. O nə Ukraynadakı hakimiyyəti dəyişə, nə də işğal zamanı aldığı bütün torpaqları özündə saxlaya bildi. Digər tərəfdən, Ukrayna Qərbin ciddi köməyinə baxmayaraq, meydanda məhsuldar zərbə endirə bilmədi. 2022-ci il bitən kimi Ukrayna Xerson, Xarkov və Kiyev kimi mərkəzlərdən Rusiya qüvvələrini dəf etdi və 2023-cü ildə əks-hücuma hazırlaşırdı. Lakin bu məqamda Ukrayna ordusu gözlənilən sıçrayış əməliyyatını həyata keçirə bilmədi və Rusiya mövqelərini keçə bilmədi.
Nəticədə cəbhə xəttləri artıq kilidlənib və onu da nəzərə almaq lazımdır ki, qışa qədəm qoyuruq. Bu səbəbdən də iqlim və hava şəraitinə görə əməliyyatların tempinin aşağı düşdüyü müşahidə edilir.
Bu məqamda demək lazımdır ki, Qərb ictimai rəyində bir növ Ukrayna yorğunluğu yaranmağa başlayıb. Qərbdə Ukraynaya marağın azalması Ukrayna rəhbərliyini də narahat edib. Əslində, Ukrayna Prezidenti Vladimir Zelenski Ukraynaya qrant və ya ianə şəklində deyil, hətta kredit şəklində yardım göstərməyə açıq olduqlarını bildirib. Digər tərəfdən, görünür, Rusiya ən azı indilik sursat təchizatı problemlərini həll edib. Bu vəziyyət Ukraynanın öz ərazilərini geri almaq üçün həyata keçirdiyi əks-hücumları müəyyən qədər uğursuz etdi. Rusiyanın müəyyən itkiləri olsa da, hələ də Ukraynanın şərqində xeyli torpaq sahəsi var. Lakin Priqojinin çevriliş cəhdi və onun ölümü ilə nəticələnən sonrakı hadisələr göstərdiyi kimi, müharibə vəziyyəti istənilən an ölkə daxilində böhran yarada bilər. Yəni Rusiya üçün riskli və əlverişsiz vəziyyət yaranıb.
Atəşkəs müzakirələri
Nəticədə döyüş əməliyyatları zonasındakı hərbi reallıq tərəflərin öz siyasi məqsədlərini yenidən dəyərləndirməsinə səbəb olur. Bu, Qərb ölkələrində Ukraynada atəşkəslə bağlı müzakirələri gündəmə gətirir. Lakin bunun üçün diplomatik kanalların açılması tələb olunacaq. Bu prosesin həm siyasi, həm də sosial müstəvidə yetişməsi üçün vaxt lazımdır.
Digər tərəfdən Almaniya kansleri Olaf Şolts bu yaxınlarda Rusiya Prezidenti Vladimir Putinlə görüşə biləcəyini bəyan etmişdi. Almaniya münaqişəyə nisbətən bitərəf mövqe nümayiş etdirib. Əslində, Ukraynaya dəstək daha çox Amerika Birləşmiş Ştatları (ABŞ), Böyük Britaniya və Şərqi Avropa dövlətlərindən gəlib. Fransa və Almaniya geri çəkilməyə və xüsusilə enerji sahəsində Rusiya ilə mümkün iqtisadi çətinliklərin əvəzini ödəməyə çalışırdılar. Yerdəki bu durğunluq danışıqlar və atəşkəs təkliflərini daha reallaşdıra bilər.
Lakin siyasi tükənmənin görünməsi Qərb üçün çatışmazlıq ola bilər. Çünki bu vəziyyət tərəflərin masaya gəldiyi mümkün ssenaridə Rusiya tərəfindən zəiflik kimi qəbul edilə bilər. Əgər ABŞ və digər Qərb ölkələri siyasi və sosial ruh düşkünlüyü təsiri bağışlayaraq, masa arxasında otursalar, Rusiyaya sövdələşmə gücü verəcəklər. Bu vəziyyət Rusiyanı Qərbdən daha çox güzəşt ala biləcəyi bir razılaşmaya gedə biləcəyi fikrinə sövq edə bilər. Üstəlik, Rusiya hətta düşünə bilər ki, dişlərini bir az da sıxsa, Qərbi dəsmal atmağa vadar edə bilər. Bu, bəlkə də əvvəldən istədikləri ssenarini reallaşdırmaq, yəni Ukrayna ilə təkbətək müharibə aparmaq imkanı yaradacaq. Putin bəyan edib ki, Qərbin köməyi olmadan Ukrayna təxminən bir həftə dözə bilər.
Bu məqamda Qərb ölkələri Ukraynaya daha çox hərbi yardım vermək hədəsi ilə masa arxasına keçsələr, bu, faktiki olaraq Rusiyaya Qərbin müharibəni davam etdirmək iradəsinin azalmadığını göstərəcək. Bu mənada Qərb masa arxasında daha möhkəm oturacaq. Xülasə, Rusiyanı atəşkəsə razı salmağın yolu atəşkəs əldə olunmayacağı təqdirdə Ukraynaya daha çox hərbi yardım göstərmək öhdəliyindən keçir.
Lakin Qərb ölkələrinin bu strategiyanı nə dərəcədə qəbul edib həyata keçirə biləcəyi mübahisəlidir. Bu kontekstdə konkret olaraq ABŞ-nin mövqeyinə baxmaq lazımdır. İsrail məsələsinin geosiyasi tənliyə girməsi ilə ABŞ-nin aktiv münaqişədə eyni zamanda həm Ukraynaya, həm də İsrailə hərbi və iqtisadi dəstək verməsi riski var. ABŞ-nin indiki gücünə baxmayaraq, belə bir siyasətin nə dərəcədə davamlı olması mübahisəli məsələdir.
Digər tərəfdən, daxili siyasət hesablamaları da Bayden administrasiyasının yanaşmasına təsir edəcək. Bu mənada vurğulamaq lazımdır ki, ən mühüm amil 2024-cü ilin ABŞ-də seçki ili olmasıdır. Prezidentlik yarışının ən mühüm xarici siyasət gündəm bəndlərindən biri Ukrayna olacaq. Bu məqamda Bayden administrasiyası seçiciləri Ukrayna siyasətində konkret nəticə ilə qarşı-qarşıya qoymaq istəyəcək.
Əslində, 2022-ci il ara seçkilərində respublikaçılar Ukraynaya yardımı gündəmə gətirdilər, lakin bu ritorika gözlənildiyi qədər təsirli olmadı. Bununla belə, Donald Trampla rəqabət imkanının hər keçən gün gücləndiyi prezidentlik yarışında ABŞ Prezidenti Co Bayden bu dəfə risk etmək istəməyə bilər. Çünki Trampın problemləri azaltmaq və seçicilər üçün son dərəcə sadə çərçivələr təqdim etmək imkanı var. Əslində o, Ukrayna müharibəsini 24 saat ərzində bitirə biləcəyini deyir.
Bu baxımdan Tramp faktoru Rusiya üçün fərqli fürsət pəncərəsi aça bilər. Rusiya Tramp seçiləcəyi təqdirdə ondan daha yaxşı anlaşma əldə etmək üçün hesablaşacaq. Bu səbəbdən döyüş əməliyyatları zonasında böyük bir reqressiya olmadığı təqdirdə ABŞ-dəki seçkiləri gözləmək istəyə bilər.
Digər tərəfdən, Respublikaçıların nəzarətində olan Nümayəndələr Palatası Bayden administrasiyasının Ukraynaya əlavə yardım paketi ilə bağlı səsverməsini təxirə salıb. Bu vəziyyət ictimaiyyətin ümumi laqeydliyi ilə nəzərdən keçirildikdə, Bayden administrasiyası üçün həm Ukraynaya, həm də İsrailə hərbi yardımın çətinliyini artırır. Xülasə, ABŞ-nin imkanları olsa belə, onun sosial və siyasi iradəsi bu məqamda həlledici olacaq.
Dəyanət Ağalarlı
Ordu.az
